Kazimierz w Krakowie to jedna z najbarwniejszych dzielnic turystycznych miasta, wpisana na listę UNESCO, słynąca z unikalnego połączenia chrześcijańskiej i żydowskiej historii, brukowanych uliczek, festiwali kultury żydowskiej oraz klimatycznych knajp na placu Nowym i ulicy Szerokiej. Dla zwiedzających oferuje spacery po dawnych synagogach, kościołach jak na Skałce, muzea etnograficzne i kulinaria od zapiekanek po koszerną kuchnię. Idealna na weekendowy wyjazd – od rana zabytki, wieczorem koncerty i street food w sercu dawnego miasta królewskiego.
Dzielnica przyciąga filmowymi śladami „Listy Schindlera”, galeriami sztuki i ponad 300 lokalami, gdzie moda na kulturę żydowską ożywiła popeerlowskie rudery. Latem Festiwal Kultury Żydowskiej na Szerokiej przyciąga tłumy, a cały rok działa tu Teatr Barakah w dawnej mykwie. Bliskość Wawelu i Starego Miasta czyni Kazimierz must-see dla każdego turysty szukającego autentycznego Krakowa.
Spis treści:
Rys historyczny
Kazimierz lokował w 1335 roku król Kazimierz Wielki na podmokłej wyspie między Wisłą a jej odnogą, na prawie magdeburskim, jako uzupełnienie rzemieślnicze Krakowa – miasto o powierzchni 50 ha z rynkiem (dziś plac Wolnica), ratuszem i murami obronnymi z bramami. Mieszkańcy dostali przywileje handlowe (sól, sukno), cotygodniowe targi i szerokie ulice jak Krakowska czy Sukiennicza. Włączono wieś Bawół (rejon Szerokiej), budując kościoły Bożego Ciała i św. Katarzyny oraz planując Akademię Krakowską (porzuconą po powodzi).
W 1495 roku Jan Olbracht przesiedlił Żydów z Krakowa na północno-wschodni teren dawnego Bawołu, tworząc autonomiczną dzielnicę żydowską otoczona murem (do 1800 r.), z synagogami, cmentarzami i mykwami – centrum na Szerokiej. Oskarżenia o lichwę i pogrom 1494 r. przyspieszyły decyzję; rozwinęli się tu rabin Mojżesz Isserles i Natan Spira. Chrześcijańska i żydowska część współistniały przez wieki.
Potop szwedzki zdewastował dzielnicę, oskarżając Żydów o zdradę (darowizna Lubomirskiemu); odbudowa przyniosła barokowe kościoły Paulinów na Skałce i Trynitarzy. W 1792 r. Sejm Czteroletni włączył Kazimierz do Krakowa, tracąc prawa miejskie w 1800 r. po wyburzeniu muru żydowskiego; w Wolnym Mieście Krakowa (1815–1846) urbanizowano wg planów Karola Kremera.
W Galicji zasypano Starą Wisłę (Plantami Dietlowskimi), w XX w. kwitła kultura żydowska. Holokaust zniszczył getto w Podgórzu (1943), dewastując synagogi; po wojnie rudery ożywił Festiwal Kultury Żydowskiej (od 1988), „Lista Schindlera” i turystyka.
Najważniejsze zabytki Kazimierza Chrześcijańskiego
Kościół Bożego Ciała: Gotycki kościół parafialny z XIV w., fundacji Kazimierza Wielkiego, z bogatym wnętrzem i wieżą; dziś ikona dzielnicy z panoramicznym widokiem.
Kościół św. Katarzyny: Augustiański kompleks z XIV w., przebudowany w baroku, z wirydarzem i freskami; miejsce pielgrzymek i koncertów.
Kościół paulinów na Skałce: Sanktuarium św. Stanisława z romańską rotundą XI w., barokową fasadą i Panteonem Narodowym; tu zginął biskup w 1079 r.
Ratusz na placu Wolnica: Gotycko-renesansowy budynek z XV w., dziś Muzeum Etnograficzne; dawne centrum handlowe z ekspozycjami ludowymi.
Najważniejsze zabytki Kazimierza Żydowskiego
Synagoga Stara: Najstarsza z XV w., odrestaurowana po wojnie, z zbiorem judaików Muzeum Krakowa; świadectwo wczesnej społeczności.
Synagoga Remu: Ortodoksyjna z 1553 r., jedyna czynna, z przyległym cmentarzem Remuh (XVI–XIX w.); miejsce modlitw i groby Isserlesa.
Synagoga Wysoka i Poppera: Wysoka (1563?) i Poppera (1620) – bogato zdobione bożnice z renesansowymi detalami; dziś muzea historii Żydów.
Plac Szeroki i Mykwa: Dawny rynek żydowski z Tempel (1862) i rytualną łaźnią; tu bije serce dawnej dzielnicy z rzeźnią drobiu.
Ciekawostki
Lokacja bez konkurencji: Kazimierz nie rywalizował z Krakowem – kupcy mogli tam handlować tylko żywnością w wybrane dni; służył rzemiosłu i ochronie południa.
Powódź i porzucona Akademia: Król planował tu uniwersytet, ale powódź zniszczyła gmachy; Jan Długosz próbował klasztoru kartuzów.
Ocaleni z Holokaustu: Po 1943 r. nieliczni Żydzi emigrowali do Izraela; synagogi dewastowano na magazyny.
Ożywienie po 1989: Festiwal Żydowski, Spielberg i puby jak Singer zmieniły rudery w turystyczny hotspot z 300 lokalami.
Podsumowanie
Kazimierz od lokacji Kazimierza Wielkiego przez żydowską autonomię po holokaust i renesans kultury stał się symbolem wielokulturowości Krakowa, z zabytkami UNESCO i festiwalami ożywiającymi historię.
Dla turystów to dzielnica kontrastów – romańskie Skałki obok synagog, zapiekanki na Nowym placu i wieczory na Szerokiej – esencja magicznego Krakowa.
Najważniejsze informacje
Lokowany 1335 r. przez Kazimierza Wielkiego jako miasto królewskie.
Od 1495 r. dzielnica żydowska na terenie Bawołu, autonomiczna do 1800 r.
Włączony do Krakowa w 1800 r., rozwój w Galicji po zasypaniu Wisły.
Zabytki: kościoły Bożego Ciała, Skałka; synagogi Remu, Stara, Wysoka.
Holokaust zniszczył społeczność; odrodzenie dzięki festiwalom i turystyce.
UNESCO od 1978 r., pomnik historii 1994 r.