Sukiennice w sercu Rynku Głównego to ikona Krakowa, obowiązkowa dla turystów szukających pamiątek, bursztynu i rękodzieła na parterze za niskie ceny. Renesansowa hala z attyką Santi Gucciego (1556–1559) i maszkaronami zachwyca z zewnątrz; górne piętro mieści Galerię Sztuki Polskiej XIX w. (Matejko, Chełmoński) w Muzeum Narodowym. Wejście do Podziemi Rynku (oddział MHK) z rekonstrukcjami średniowiecza; kawiarnia Noworolski na kawę i lody. Blisko Wieży Ratuszowej i Mariackiego; UNESCO Stare Miasto. Oświetlenie gazowe pod arkadami; maszkarony Matejki (Dietl, Zyblikiewicz). Ryzality Prylińskiego (1875–1879) z sentencjami Szujskiego. Nietoperz na murze; herby i cechy. Banknot GG 50 zł z okupacji. Kramy z biżuterią, oscypkami; koncerty letnie. Idealne na selfie i zakupy.
Spis treści:
Historia
Początki handlu suknem
Historia Sukiennic sięga 1257 roku, gdy książę Bolesław Wstydliwy przy lokacji Krakowa zobowiązał się wznieść kamienne kramy dla handlarzy suknem, tworząc uliczkę pośrodku Rynku Głównego. Drewniane kramy otaczały stragany, ale sukno sprzedawano tylko w wyznaczonym miejscu, co nadało nazwę budynkowi. Około 1300 roku kramy zadaszono, tworząc halę targową wzorowaną na europejskich prototypach.
Gotycka przebudowa
W połowie XIV wieku król Kazimierz Wielki przebudował Sukiennice w stylu gotyckim przed 1358 rokiem, tworząc halę o wymiarach 108 na 10 metrów z 18 kramami, kolebkowymi sklepieniami i arkadami od północy i południa. Budowla przetrwała do wielkiego pożaru w 1555 roku, który strawił cały kompleks. Pożar zniszczył gotycką konstrukcję, ale rok później, w 1556, rozpoczęto odbudowę pod kierunkiem mistrza Pankracego.
Renesansowa odbudowa
Odbudowa trwała do 1559 roku; Santi Gucci wzniósł słynną attykę z maszkaronami i arkadami, a Jan Maria Padovano dodał loggie. W 1601 roku przebito przejście przez środek z ryzalitami, co ujednoliciło bryłę. W kolejnych dekadach Sukiennice popadały w ruinę z braku opieki, stając się centrum handlu suknem z całej Europy.
XIX-wieczna modernizacja
W latach 1875–1879 architekt Tomasz Pryliński przebudował obiekt: wyburzył kramy, dodał podcienia arkadowe i ryzality z maszkaronami zaprojektowanymi przez Jana Matejkę (prezydenci Dietl, Zyblikiewicz). Górne piętro przeznaczono na Galerię Sztuki Polskiej XIX wieku, dolne na kramy z herbami cechów (1895). Zachowano oświetlenie gazowe i kawiarnię Noworolski; w 2010 otwarto Podziemia Rynku z wejściem w Sukiennicach.
Sukiennice ewoluowały od prostych kramów Bolesława Wstydliwego po renesansową perłę Rynku, symbolizując handel i kulturę Krakowa przez wieki. Dziś hala łączy zakupy, sztukę i rekonstrukcje średniowiecza, wpisana na listę UNESCO.
Kluczowe osoby
Kazimierz Wielki wystawił gotyckie Sukiennice przed 1358. Santi Gucci zaprojektował attykę i maszkarony 1556–1559. Tomasz Pryliński przebudował 1875–1879 z ryzalitami. Jan Matejko projektował maszkarony prezydentów i „Dzień i Noc”.
Ciekawostki architektoniczne
Renesansowa attyka Gucci z arkadami i grzebieniem maszkaronów; loggie kolumnowe Padovano. Ryzality wschód-zachód Prylińskiego z podcieniami; głowice arkad wg Matejki. Sentencje Owidiusza/Cycerona Szujskiego nad oknami zachodnimi.
Ciekawostki
Banknot okupacyjny: Wizerunek Sukiennic na rewersie 50 zł Generalnego Gubernatorstwa.
Reklamy na murach: Zachowane dawne neony i malowidła pod arkadami.
Nietoperz na murze: Symboliczny graffiti z legendą.
Podsumowanie
Sukiennice ewoluowały od drewnianych kramów Bolesława Wstydliwego po renesansową halę Gucci i eklektyzm Prylińskiego. Centrum handlu suknem stało się muzeum i atrakcją turystyczną. Podziemia rekonstruują średniowiecze. Ikona Rynku Głównego UNESCO.
Must-see na zakupy, sztukę i historię Krakowa. Blisko landmarków Starego Miasta.
Najważniejsze informacje
Renesansowa hala targowa na Rynku Głównym.
Gotyckie od Kazimierza Wielkiego; Gucci 1556–1559.
Galeria XIX w., Podziemia Rynku, Noworolski.
Maszkarony Matejki/Gadomskiego; sentencje Szujskiego.
UNESCO, kramy pamiątek.
Dane zabytku
Miejscowość: Kraków
Adres: Rynek Główny 1/3
Lata powstawania obiektu: gotyckie przed 1358; renesansowe 1556–1559; przebudowa 1875–1879
Projektanci: Santi Gucci (attyka), Jan Maria Padovano (loggie), Tomasz Pryliński (1875–1879), Jan Matejko (maszkarony)
