Kościół św. Piotra i Pawła przy Grodzkiej 52a to pierwsza barokowa świątynia Krakowa (1597–1635), z fasadą-rzeźbą, posągami jezuitów i wahadłem Foucaulta (demo czwartkami) – must-see dla turystów za ok. 10 zł. Blisko Wawelu, z Panteonem Narodowym w podziemiach (Mrożek, Penderecki), koncerty i organy; plac z kopiami apostołów Bażanki.
Spis treści:
Historia
Kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Krakowie, pierwsza barokowa świątynia w mieście, powstał dzięki fundacji króla Zygmunta III Wazy dla jezuitów w 1597 roku. Plan prawdopodobnie sporządził Giovanni de Rosis, a realizację rozpoczęli Giuseppe Brizio i Giovanni Maria Bernardoni. Ostateczny kształt nadał Giovanni Trevano w latach 1610–1619, projektując fasadę, kopułę i wystrój wnętrza; konsekracja nastąpiła 8 lipca 1635 roku.
W XVII wieku kościół stał się centrum kontrreformacji, z bogatymi stiukami (warsztaty Jana, Falconiego, Kaliskiego) i największą w Polsce kapelą jezuicką (80–100 śpiewaków od 1638). Po kasacie zakonu w 1773 trafił pod Komisję Edukacji Narodowej, potem do uniwersytetu i cystersów z Mogiły; w latach 1809–1815 służył jako cerkiew prawosławna.
Od 1830 roku jest parafią Wszystkich Świętych po remoncie kopuły (1822–1825). Kompleksowa konserwacja Zygmunta Hendla (1899–1916) objęła fasadę, wnętrze i schody. Podziemia stały się Panteonem Narodowym od 2010, z prochami Piotra Skargi, Sławomira Mrożka (2013), Krzysztofa Pendereckiego (2022) i innych.
Kluczowe osoby
Zygmunt III Waza ufundował kościół 1597 dla jezuitów. Giovanni Trevano (1610–1619) zaprojektował fasadę, kopułę i wystrój. Ks. Piotr Skarga pochowany w podziemiach – propagator kontrreformacji.
Ciekawostki
Najdłuższe wahadło Foucaulta w Polsce: 46,5 m, demo czwartkami pokazuje rotację Ziemi.
Panteon Narodowy: Podziemia z prochami Mrożka, Pendereckiego, Zagajewskiego od 2010.
Kapela jezuicka: 1638 największa w Polsce (80–100 śpiewaków).
Ciekawostki architektoniczne
Jednonawowy z bocznymi kaplicami, transept z kopułą, półkolista apsyd; fasada jak Santa Susanna Maderny/Il Gesù.
Posągi Heel: Ignacy Loyola, Franciszek Ksawery, Alojzy Gonzaga, Stanisław Kostka; herb Wazy.
Stiuki Falconiego/Kaliskiego, ołtarz Frączkiewicza/Bażanki; światło teatralne na ołtarzu.
Podsumowanie
Kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła przy Grodzkiej 52a to pierwsza barokowa świątynia Krakowa, ufundowana przez Zygmunta III Wazę dla jezuitów (1597–1635), z fasadą Giovanni Trevano wzorowaną na rzymskich prototypach i posągami świętych Heela.
Od kasaty jezuitów (1773) służył uniwersytetowi, cystersom, jako cerkiew (1809–1815), a od 1830 parafii Wszystkich Świętych; podziemia to Panteon Narodowy z prochami Skargi, Mrożka, Pendereckich; wahadło Foucaulta 46,5 m z demo.
Najważniejsze informacje
1597–1635, Grodzka 52a, parafia Wszystkich Świętych.
Pierwszy barok w Krakowie, fundacja Zygmunta III.
Fasada Trevano, Panteon (Skarga, Mrożek), wahadło Foucaulta.
Konserwacja Hendla 1899–1916.
Plac z apostołami Bażanka.
Dane zabytku
Miejscowość: Kraków
Adres: ul. Grodzka 52a
Lata powstawania obiektu: 1597–1635 (konsekracja)
Projektanci: Giovanni de Rosis (plan), Giuseppe Brizio/Bernardoniego (wykonanie), Giovanni Trevano (fasada/kopuła), Zygmunt Hendel (konserwacja)
